Artropod, Böcek ısırık ve sokmaları

Arthhropodlar, dünyadaki hayvanların 4/5 ini oluşturmaktadır. Artropodlar "bacakları eklemli" anlamına gelmektedir ve karada, havada ve suda yaşayan 700.000 den fazla türleri olan omurgasızların en büyük ailesini oluşturmaktadır. Dünyanın eko sisteminde önemli canlılardır.

Eklem bacaklıların dünyada biz insanlardan daha eski konukları oldukları tahmin edilmektedir(en az 400 milyon yıl öncesi) Tarihte ve mitolojide eklem bacaklılar ile ilgili çok sayıda tanımlamalar görmekteyiz. (Yunan mitolojisinde Pandora'nın kutusunun açılması ile pire ve bit istilasının başlaması gibi.)

Arthropodları inceleyen bilim dalına "Tıbbi böcek bilimi" yada "Entomoloji" denilmektedir.

Artropodlar; vücutları baş, göğüs ve karın olmak üzere üç bölgeden meydana gelmektedir. Her bir bölge küçük parçalardan meydana gelmiştir ve bunlarda birbirlerine ince derimsi bir yapı ile bağlıdır. Vücut yüzeylerindeki hücreler sert bir protein maddesi olan kitin üretirler ve buda dış yüzeyini meydana getirmektedir. Vücut yüzeylerinde ayrıca lipidler, proteinler bazılarında kalsiyum karbonat bulunmaktadır.

Artropodlar kendilerini aktif olarak ısırma, sokma, delme veya zehirli kimyasallar salgılama yoluyla avcılardan koruyabilirler. Bu gibi savunma davranışları insanlarda lokal ve sistemik reaksiyonlara neden olabilmektedir. Pasif savunma şekilleride örneğin bazı tırtılların dış kısımlarında kıllarının insan derisi ile teması ve deride reaksiyon yapmaları gibi.  Artropodlar dolaylı etkileri nedeniyle de nsanları etkilemektedir; böcek korkusu, hayali (kuruntuya dayanan) parazitoz ya da toz akarlarının meydana getirdiği alerji gibi.

Artropodların insan sağlığını etkileme konusunda türlü şekillerinin bulunması bu hayvanların çeşitliliğini yansıtmaktadır, ancak artropodlar belli durumlarda patolojiye neden olabilen çevrenin normal elemanları olarak kabul edilmelidir. Ayrıca birçok yerde bulunabilmeleri nedeniyle yanlış olarak patoloji nedeni sayıldıkları da yaygın görülür.

Eklem bacaklıların sınıflaması

Artropodlar 5 gurupta değerlendirilmektedir.

artropod sınıflaması

Gurup I; İnsecta, böcekler; bunlar içerisinde önemli olanları

  • Anoplura (bitler)
  • Coleoptera (beetles)
  • Diptera; çiftkanatlılar (sinekler)
  • Hemiptera (tahta kurusu)
  • Hymenoptera (arılar, karıncalar)
  • Lepidoptera(kelebek, tırtıllar)
  • Hamamböcekleri; Dictyoptera

  • Siphonaptera(Pireler)

Gurup II; Arachnida; (mitelar, akrepler, kene ve örümcekler)

  • Örümcekler
  • Keneler
  • Maytlar
  • Akrepler
  • Uyuz akarı

Gurup III; Chilopoda (centipedes); çıyan

Gurup IV; Diplopoda (millipedes); kırkayak

Gurup V; Crustaseance Kabuklular; deniz kabukluları, midye, at nalı yengeçleri gibi

Artropod ve Böcek Isırıklarında Cilt reaksiyonları

Klinik olarak en sık görüleni “Papular Urticari” olarak tanımlanan en basit formudur. Başlangıçta ısırık yerinde aşırı kaşıntılı şişme olmakta bu birkaç gün kalmaktadır. Bunun tam ortasında ısırık alanını temsil eden hafif kanamalı yada su toplamaları ile delik yeri görülmektedir.

böcek ısırığı, ürtikeryal papül

Bu lezyonlar düzensiz aralıklarla guruplar oluşturmaktadır. Bazen özellikle çocuklarda ve bacak bölgesinde büyük su toplamaları da gelişebilmektedir.  Bu aşırı reaksiyonlara ateş, yorgunluklarda eklenebilmektedir.

böcek ısırığı, büller

Bu lezyonlar kaşındıkça daha fazla belirginleşmektedir.

Aynı alanlarda kaşıntı ile birlikte ikincil bakteriyal enfeksiyonların eklenmesi ile sellülit, lenfanjit, imetigo yada follikülitis  gelişebilmektedir.

Alerjik reaksiyonlara bağlı anafilaksi gelişme özellikle arı sokmalarında sık gözlenmektedir.

Bu reaksiyonlar bazı hastalarda aylarca sürebilmektedir. Yazın sivrisinek ısırıklarının reaksiyonlarının kışın dahi devam ettiği hastalar bulunmaktadır.

Bazen bu reaksiyonların dağılım alanları arthropod hakkında ipucu verebilmektedir. Örneğin karın ve uylukta görülenler daha çok "Şeyletiellozise" ve evcil hayvanlardaki sarkoptlara bağlıdır. Özellikle bacaklarda bilek çevresinde olması pireleri akla getirmelidir.

Artropodlara bağlı reaksiyonları etkileyen faktörler;

Çevresel ve sosyal faktörler arthropod kökenli problemleri belirlemektedir.

  • Arropodların daha çok tropikal ve sıcak iklimler olması nedeni ile bu alanlarda yaşam ve çalışma koşulları
  • Giysi seçimi önemlidir. Giysiler dışında açıkta kalan vücut alanları daha fazla arthropod problemlerine maruz kalmaktadır. Bazende giysiler de yaşayan(vücut biti gibi) artropodlar giysinin  kapalı alanlarında problemlere neden olmaktadır.
  • Meslek gurupları; orman işçileri, çiftçiler, avcılar gibi
  • Fazla sayıda insanın yaşadığı ortamlar; okullar, cezaevleri, askeri kışlalar gibi ortamlarda bitlenme ve uyuzun kolay salgınlar yapması gibi.
  • Bakımsız ve ahşap binalarda yaşam; bu binalarda arthropodlar özellikle tahta kurularının kolay çoğalması bunlara bağlı reaksiyonları arttırmaktadır.
  • İnsan ve vücüdumuzdan kaynaklanan nedenler arthropodların ataklarını arttırmaktadır. Bunlar; vücut sıcaklığı, solunumla CO2 verilmesi, vibrasyon, terleme ve ter içerisindeki içerikler(terlemeyen anhidrotik kişilerde sivrisinek atakları az olmaktadır)
  • İnsan kokusu arthropodları etkileyebilmektedir.
  • Gebelikte daha fazla arthropod ataları olmaktadır.
  • Alkol alımı sivrisinek saldırılarını artırmaktadır.
  • Vücuta bulunan yara ve yara akıntıları arthropod saldırılarını arttırmaktadır.
  • Ev değişikliği; (evde daha önceki ev sakinlerine ait evcil hayvan pireleri 2 aya kadar ortamda yaşayabilmektedir)
  • Ortamdaki tüm evcil hayvanlar kontrol edilmeli hatta veteriner hekim muayenesi yapılmalıdır. Özellile evcil hayvanların (kedi, köpek gibi) yattığı alan özellikle yastıkları silkelenir burdan çıkan tuz-karabiber görünümü pire yumurta ve feçesini göstermektedir. Bu yöntem ev elektrik süpürgesi yapıldıktan sonra elektrik süpürgesi içerisindeki tozlar içinde yapılabilir.

 

Dizayn