Saç ve Saçlı Deri Analizi

Saçların Analizi

Saçlı deri ve saç problemleri genel cilt hastalıkları içinde en sık karşılaşılan problemler arasında yer almaktadır.  Günümüzde tüm medikal ve kozmetik gelişmeler saçların incelmesi ve dökülmesi, saçın kozmetik problemleri, saçların grileşmesi ve saçlı derinin problemlerine odaklanmıştır. Bu problemlerin tanımlanması ve değerlendirilmesinde bir çok yöntem kullanılmaktadır.

Saç ve saçlı derinin muayenesinde 3 yöntem kullanılmaktadır.

1. Non invasive yöntemler(hasta saçlı deri yada saçlara hasar vermeden yapılan uygulamalar)

  • Hastadan saçlı deri ve saç problemleri için iyi bir öykünün alınması önemlidir. 

Günlük saç dökülme oranları, saç dökülmesinin ne kadar zamandır devam ettiği, vücut ve yüzde kıllanma artışının olup olmaması, saçlarda azalmanın son 1 bir yılda oranın sorgulanması, saçın niteliğinde değişimler örneğin yağlanma , aşırı kuruma, saçların düzleşmesi yada kıvırcıklaşması, kırılma artışları gibi,  saç dökülmesinin daha önce olup olmadığı, çocukluk dönemi saçlı deri ve saç problemleri, saç dökülmesi yada saçlı deri problemlerinin mevsimlere ilişkisi, dış etkenlerin etkisi, banyo sırasında yaşanan problemler,  hastanın dökülmeler konusundaki ön düşüncesi, saç ve saçlı deri için daha önce uygulanan tedaviler ve nedenleri ve sonuçları,  sürekli gittiği kuaförünün düşünceleri, ailesel saç ve saçlı deri problemleri, genel sağlık problemleri(kansızlık, tiroid bezi hastalıkları vb), gebelikler, doğumlar, ameliyatlar, stres durumu, menopoz durumu, sürekli alınan ilaçlar vb.

Özellikle kadın hastalarda; adet düzensizlikleri sorgulanmalıdır.(adetlerin 21 günden kısa ve 35 günden uzun olması, son 2 yılda üst süte 3 dönem hiç adet görememe) Aşırı kilo sorgulanmalıdır (BMI in 25 den fazla olması); Maskülinizasyon yani erkeksi değişimlerin olup olmadığı sorgulanmalıdır(ses kalınlaşması, vücut kas indeksinin artması gibi) Saçlı deri ve saç problemlerine eşlik eden sivilce, cilt ve saçlı deri yağlanma artışının varlığı ve kıllanma artışı sorgulanmalıdır.

  • Saçlı deri ve saçların muayenesi

Saçlı deride genel yada lokal eritem olarak tarif edilen kırmızılık, kepeklenme, inflamasyon ve folliküllerin saçlı deriye açılma ağızlarının açık olmasına bakılmaktadır. Saçlı deride dökülme alanlarında skarların varlığı son derece önemlidir. Saçlı deriyi etkileyen psoriasis yada seboreik dermatitis, liken gibi cilt hastalıklarının varlığı muayene edilmelidir. Saçlar değerlendirilirken saç rengine bakılır. Saç renginin genel yada bölgesel değişiminin olması önemlidir. Saç dökülmesinin saçlı deride lokalizasyonu dağılımı önemlidir. Dökülme genel mi yoksa lokal mi bu muayene edilmelidir.

  • Saçlı deri ve saçların topografik analizi

Saçlı deri anatomik alanlara ayrılmakta ve tüm alanlarda ayrı ayrı saç yoğunlukları değerlendirilmektedir. Aşağıdaki şekil üzerinde alanlar incelenip işaretlenmektedir.

4

Saç analizinde topografik değerlendirmede saç tepe kısmının orta saç çizgisinin genişliğinin değerlendirilmesi önemlidir.

5

Bu çizgi genişlediğinde ilk olarak bu alanda dermatoskopi  analizi yapılmakta. Bu analiz ile bu alandaki saçların çaplarına bakılmakta eğer buradaki saç çaplarında % 20 den fazla azalma saptanır ise bu Androgenetik alopesi tanısı için yeterlidir. Saç çaplarında azalma % 20 den az ise Basit çekme test analizleri eklenerek dermtoskopininde tanısal yardımı ile anagen ve telogen effuluim tanısal ayrımları yapılmaktadır.

Saç ve saçlı derinin topografik değerlendirilmesinde farklı skor sistemleri de kullanılmaktadır. Androgenetik alopeside Hamilton Norwood skorlaması; Alopesi areatada  Olsen/Canfield skorlaması kullanılmaktadır.

  • Saçların çapları, elastisitesi, frajilitesi, uzunluğu ve şekli anomalilerinin değerlendirilmelidir.

Saç çapları dermatoskoplarla ölçülebilmektedir. Irklara göre değişmekle birlikte beyaz ırklarda 57-90 mikron Asya ırklarında 120 mikrondur.

  • Saçlı derinin fotoğraflanması
Bunun ile saçlı deride saçların dağılımı ve dansitesi,  saçların aktif büyüme alanları ve oranlarının değerlendirilmektedir.

1 cm2 saçlı deride saç follikül sayıları dermatoskop ile sayılmaktadır. Bu yaşla değişmektedir. Çocuklarda 1100 follikül/cm2, 25 yaşında 600 follikül/cm2  ve 30-50 yaşlarda bu 300 follikül/cm2 kadar düşmektedir.

9

 

  • Dermatoskop yada mikroskopik video sistemleri ile saçlı derinin ve saçların muayenesi
  • Saçlı derinin elle muayenesi;

Deri katlanması yada Jacquet’s belirtisi; iki armak arasında saçlı deri sıkılarak katlanma kolaylığına bakılmaktadır. Bunun pozitif olması saçlı deride saç folliküllerinin azaldığını hatta kaybolduğunu göstermektedir.

  • Basit saç çekme testi

Test 50-60 saçın saçlı deriye yakın 2 parmak arasında tutularak hafifçe çekilerek saç şaftı boyunca parmakların kaydırılması ile yapılmaktadır. Bu test saçlı deride sol ve sağ temporal alan, frontal alan ve occipital alan olmak üzere 4 farklı alanda yapılmaktadır. Ele gelen saçlar ilk basamakta sayılır. 6 dan fazla yani % 10 dan fazla saç dökülmesi testin pozitif olduğu anlamına gelmekte basitçe saç dökülmesinin şiddetini göstermektedir. Ancak testin standart olması için 5 gün öncesinde saçların yıkanması ve taranması hatta toplanması kesilmelidir. 2. basamakta dökülen saçlar mikroskopta incelenmektedir.

6  7

Bu inceleme ile saçların şaftlarına ve yapılarına bakıldığı gibi daha önemlisi köklerine bakılmaktadır. Bu kök incelenmesi ile dökülen saçların hangi evrede oldukları anlaşılmaktadır.

8

Telogen saçlar çıplak gözle bile köklerinde pigmentasyon olmaması ile ayrılmaktadır.

  • Saç yıkama testi(Rebora Metodu)

5 gün saçlar yıkanmaz, taranmaz. Sonra saçlar yıkanarak dökülen saçlar toplanmaktadır. Bunlar doktor ofisine getirilmektedir. Saçlar 5 cm uzun olanlar 3-5 cm olanlar ve 3 cm den kısa olanlar olarak ayrılmakta. Daha sonra Normalde 70-30 saç yıkama ile dökülmektedir. Bazen her gün olmamak kaydı ile yıkama sırasında 200-250 kadar saç dökülebilmektedir. Her gün 70 den fazla olması patolojiktir. Ayrıca dökülen saçların uzunluklarına ve sayısına da bakılmaktadır. Örneğin 3 cm den kısa ve 200 den fazla saç kronik teleojen effulivumu desteklemektedir.Saçın uzunluğu; 5 cm uzun saçlar telojen, 3-5 cm arası intermediate saçlar ve 3cm den küçük vellus saçlar olarak ayrılmaktadır. İntermediet saçların fazlalığı androgenetik alopesiyi desteklemekte telogenlerin fazlalığı teleogen effuliumu desteklemektedir.

  • Saçlı deride sebun yapımının ölçülmesi

Sebumeter cihazları ile saçlı deride yağ ölçümü yapılabilmektedir.

saçlı deri yağ ölçümü

2. Semi invasive yöntemler(hasta saçlı deri ve saçlara minimal hasar verilerek yapılan uygulamalar)

  • Trichogram testi

Bu test için saçlar 5 gün yıkanmaz ve taranması istenmez. 50-60 kadar saç kauçuk geçirilmiş pensler ile saçlara deriye 2-0.5 cm yakınlıktan tutturulmakta ve saçlar kökleri ile alınmaktadır. Hafif ağrılı bir yöntemdir. Androgenetik alopeside trichogram testi saçlı deride 2 farklı anatomik alandan yapılmaktadır. 1. si saç ön çizgisi ile orta saç çizgisinin birleşme noktasının 2cm gerisi. 2. si ise saçlı deri arka kısmında occipital çıkıntının 2 cm kenarından alınmaktadır. Alopesi areatada ise saç örnek alma işlemi hastalıklı alanın tam yanından diğeri de hastalıklı alanın saçlı deride sağlam simetrik anatomik alanından yapılmaktadır.  Alınan saçlar mikroskop altında kökleri ve saç yapısı açısından değerlendirilmektedir.

10

  Saç köklerinin yapısal özelliklerinden hangi evrede oldukları tanımlanmakta, yüzde oranları hesaplanmakta ve saç şaft anomalileri değerlendirilmektedir.   Saçın mikroskopik değerlendirmesinde kökten itibaren ilk 2 cm lik alan daha sıklıkla  saçın genel sağlık problemlerini saçın uç kısmındaki anomalilikler ise çevresel ve saç bakımından kaynaklanan problemleri göstermektedir.

11


  • Fototrikogram testi

Bunun için  saç traş makinası ile saçlar 1 mm uzunluğunda kısaltılmaktadır. Eğer saçlar ince , açık renkli ve gri ise saçlar boyanabilir. Sonra bu alanın fotoğrafı alınmakta. Aynı alanın 2-5 gün sonra fotoğrafı tekrarlanmaktadır. İki fotoğraf karşılaştırılmaktadır. Burada büyüyen saçlar özellikle 0.2 mm fazla byüyenler anagen evredeki saçları göstermekte büyüyen ancak 0.2 mm az büyüyenler catagen evreyi büyümeyenler ise telogen evreyi göstermektedir. Ayrıca döken saçlarda hesaplanabilmektedir.

12

Bu uygulama manual yapılabileceği gibi trichosacn gibi bilg,sayar programları ilede otomatik olarak yapılabilmektedir.

  • Saç Ağırlık Ölçümü

Saçlı deride fronto-pariatal yani saçın öne ve yan kısımları bu ölçüm için kullanılmaktadır. Bu amaçla bu alanda 1.34 cm2 kare alanda saçlar 1 mm uzunluğunda kesilmektedir. Bu alan işaretlenmekte. Kesilen saçlar hassas tartılar ile tartılmakta. 4-24 ay sonra aynı alan tekrar kesilerek tartı işlemi tekrarlanmaktadır. Zaman alan bir yöntemdir ve günümüzde kullanılmamaktadır.

  • Saç uzama hızının belirlenmesi testi

Saçlı deride 1 cm2 alan kesilerek saçlar iyice kısaltılır. 1 hafta sonra aynı alanda saçlar tekrar boyları ölçülerek değerlendirilir. Normalde saçlar haftada 2.5 mm ayda 1 cm uzamaktadır.  Saçını yeni boyatmış hastalarda kesmeye gerek olmadan saçın boyatılma zamanı sorgulanır ve saçların boya sonrası boyasız bölümleri ölçülür.

  • Dermatoskopi

Saçlı deri ve saçlar dermatoskop ile değerlendirilmektedir.

16

  • Saçın elektron mikroskopisi

89

Üst fotoğrafta cuticle ve saç normal alttaki fotoğrafta ise cuticle hasarı gözlenmektedir.

  • Saçın elektron mikroskopisi
  • Saçlı deri saçta mantar taraması
  • Islak saç germe ve esneklik testi

Uzun saçlarda basit yapılabilen bir testtir. Saçların keratin ve nem içeriğini değerlendirmektedir.

90

3. İnvasive yöntemler(hasta saçlı deri ve saçlara hasar verilerek yapılan uygulamalar)

  • Saçı deri biyopsi alınması

4. Saç ve saçlı deri değerlendirmesinde laboratuvar çalışmaları

  • Saçlı deri ve saçta mantar taraması
  • Labaratuar Çalışmaları

Saç dökülmesinde sık yapılan kan tahlilleri;

Tiroxine; (T4).

Triiodothyronine (T3).

sTSH yada TSH;

Antitiroid  Antikorları; Antithyroid Microsomal Antikorları, Antithyroglobulin ve Thyroid Simulating Immunoglobulin

ANA;

Demir ve ferritin;

Serum demiri;

Serum ferritin seviyesi;

Total demir bağlama kapasitesi;  (TIBC);

Hemoglobin and Htc;

Vitamin ve minaraller;

  • Çinko
  • Bakır
  • Selenyum
  • Biotin (vitamin H)
  • Vitamin B6 (pyridoxine)
  • Vitamin B12 (Cobalamin)
  • Folat

Sex ve steroid hormonları;

  • Seks hormonu bağlayan (SHBG)
  • Estrojenler (estradiol (E2) yeterli)
  • Progesterone
  • 17 Hydroxyprogesterone
  • Dehydroepiandrosterone sulfate (DHEAS) ve Dehydroepiandrosterone (DHEA)
  • Total testosterone (T)
  • Free testosterone
  • Androstenedione
  • Prolaktin (PRL)
  • Follicular stimulating hormone (FSH)
  • Lutinizing hormone (LH)

 

Dizayn